Wazifa, de mantra van het soefisme

We hebben denk ik allemaal wel een idee bij wat een mantra is. Misschien heb je er al eens kennis meegemaakt, bijvoorbeeld op yoga les of op reis in Nepal, Tibet of India. Je kwam er misschien één tegen in een New Age winkel, op boeddhistische gebedsvlaggetjes of op een armband.

Om mani padme hum

Het woord mantra komt uit het Sanskrit, de oude heilige taal van India en het hindoeïsme. Mantra betekent: spreuk, heilig woord, gebed, geheim heilig woord dat herhaald moet worden. Letterlijk betekent het woord mantra ‘instrument van gedachte’.

Het is minder bekend dat het soefisme ook veel gebruik maakt van mantra’s. Die worden wazifa’s genoemd. Wazifa is een Arabisch woord dat letterlijk ‘dagelijkse taak, dagelijkse verering’ betekent. Een wazifa is in de klassieke soefi traditie één van de 99 namen van God die een aspect van het Hogere, een kwaliteit van het Goddelijke tot uitdrukking brengt. Deze namen komen voor in de Koran en worden door veel moslims alle 99 achter elkaar gereciteerd, vaak met behulp van een gebedssnoer. In het soefisme zien we dat ook bepaalde formules zoals Alhamdulillah (geprezen zij God, dank aan God) 33 keer of 99 keer herhaald worden als wazifa.

In het soefisme zoals Hazrat Inayat Khan dat gebracht heeft, kiezen we er juist voor om met één bepaalde wazifa te werken. Dit kan een individuele wazifa zijn die je van je persoonlijke begeleider hebt gekregen. Het kan ook een wazifa zijn die je met elkaar in een groep samen reciteert of zingt. Door met zo’n wazifa te gaan werken en je daarop te gaan richten kan er iets vanuit de innerlijke wereld zich gaan openbaren in je dagelijks leven.

Je kunt je afvragen waarom soefi’s wazifa’s gebruiken. Een persoonlijk antwoord is dat wij allemaal verlangen naar God en zijn liefde willen voelen, zijn aanwezigheid zoeken. We willen iets ervaren van de God die buiten ons is en de God die in ons binnenste leeft. Hem bij zijn naam noemen en zijn naam zingen en herhalen kan ons misschien wel dichter bij hem brengen. Het noemen van zijn naam kan zijn aanwezigheid in ons hart oproepen. De naam die we uitspreken verwijst uiteindelijk naar ons diepste innerlijke wezen. Naar ons innerlijk licht.

Waarom dan in zo’n vreemde, exotische en oude taal? De oudste zoon van Hazrat Inayat Khan, Pir Vilayat, heeft eens gezegd hierover dat juist door deze woorden te reciteren in een taal die ons vreemd is kan er een diepere betekenislaag tot ons doordringen. Meer dan dat het geval zou zijn als we blijven vastzitten in onze alledaagse taal. Hier kunnen we proberen een beetje los te komen van onze gebruikelijke taalpatronen met de betekenissen die we al van kinds af aan kennen en opgelegd hebben gekregen. Een vreemde taal kan de begrenzing van onze eigen taal en van ons eigen schrift doorbreken. Een heilig woord brengt de essentie over van wat het benoemt en door dit woord uit te spreken kunnen wij ons met deze essentie verbinden. Het herhalen van een heilige naam of woord kan een bepaalde indruk op je onderbewustzijn maken.

Een wazifa is een woord om telkens naar terug te keren: een moment van stilte midden in de drukte, waarin je je opnieuw afstemt op je innerlijke werkelijkheid.

Llewellyn Vaughan-Lee

Het reciteren van wazifa’s is ook een manier om het overactieve brein, het piekeren tot rust te brengen. Het kan dan ook een vorm van meditatie zijn. Het kan een hulpmiddel zijn bij het onderbreken van het denken, het voortdurend piekeren en het overgeleverd zijn aan een stroom van gedachten. De soefileraar Llewellyn Vaughan-Lee spreekt zelfs van een herprogrammeren van je automatische denken.

Wazifa’s reciteren kan tenslotte ook een vorm van gebed zijn, een aanroep. Door een goddelijke naam te noemen, uit te spreken, te schrijven, te herhalen en onze aandacht er op te richten herinneren wij God. Elk moment van de dag, met elke adem. Dit is niet een mentaal herinneren maar een gewaarwording. En dat is wat soefi’s proberen te doen, wij willen samen met hem zijn in deze wereld. En ook al protesteren ons ego en ons denken hiertegen, we willen het verlangen van ons hart volgen.

Het is een bijzondere ervaring om elke dag een woord, een mantra, een naam bij je te hebben waar je telkens weer naar kunt terugkeren. Even in je pauze of onderweg naar je drukke werk, in het lawaai van elke dag even stil worden en je wazifa weer horen, weer even herhalen voor jezelf. Een prachtig hulpmiddel om je telkens weer af te blijven stemmen op een innerlijke werkelijkheid. Dit kan een steun zijn bij onze dagelijkse ervaring met diverse vormen van stress of gepieker. Het kan een onderdeel worden van je dagelijkse leven waar je blijer van wordt.