Driedenken –
overbruggen in
plaats van kiezen

Links of rechts, goed of fout, hemels of aards. Veel van ons doen en denken speelt zich af in een dualistische wereld van tegenstelling die je lijken te dwingen een keuze te maken. Tussen die tegenstellingen is uiteraard een groot gebied met allerlei nuances, maar in plaats van te nuanceren, kun je ook ‘driedenken’.

Het gulden midden

Een voorbeeldje: hemel en aarde lijken tegenstellingen, maar je kunt de mens zien als overbrugging, als levensboom met de wortels in de aarde en de kruin in de hemel. In ons komen hemel en aarde samen.

Nog eenvoudiger is om uit te gaan van kwaliteiten. Elke kwaliteit kent uitersten, want je kunt er te veel of te weinig van hebben. ‘De overbruggende factor is het gulden midden.

Zo is de tegenstelling van laf niet moed, maar overmoed. Moed is de kwaliteit die boven laf en overmoed uitstijgt en beide in evenwicht brengt. Geduld is het midden tussen ongeduld en gehaast. Als je geduldig bent, doe je dus niet iets langzaam, maar wacht je tot het goede moment om te handelen is aangebroken. Gepast is het midden tussen verlegen en opdringerig. Enzovoorts.

Verzin je eigen voorbeelden en, als je van gezelschapsspelletjes houdt, zoek dan samen met anderen naar mogelijke oplossingen. Tegelijkertijd houd je jezelf wellicht een spiegel voor door te beseffen dat jij niet altijd in het midden scoort. Dat besef kan je helpen je gedrag aan te passen en dat maakt driedenken tot meer dan een spel.

Invocatie

Het kan nog verder gaan. De inspiratie voor driedenken was de invocatie die eerder in dit Magazine is genoemd. Deze begint met ‘Tot de Ene’. Voor die ‘Ene’ kun je invullen wat je wilt, al naar gelang je overtuiging of afstemming, maar wat jouw idee ook is bij die ‘Ene’, deze drie woorden geven richting aan en die richting heeft iets met eenheid te maken. Dat wordt nog duidelijker als je ‘Tot de Ene’ ziet als een weg naar eenheid.

Driedenken is zo’n weg die naar eenheid leidt. Het helpt je te leren denken in oplossing in plaats van in tegenstellingen. Daarnaast heeft elke oplossing (synthese) weer een tegenstelling (antithese) die weer leidt tot een hogere synthese. Enzovoorts. Zo kan driedenken een ladder vormen die je helpt iets meer eenheid in je leven te creëren, al is het maar omdat het op die manier dualiteit in je denken – het denken in zwart-wit – kunt vervangen door een meer ‘inclusieve’ manier van omgaan met de wereld om ons heen.

Het gevoel van eenheid – of liever het streven ernaar – komt terug in een van de definities van soefisme: het overbruggen van schijnbare tegenstellingen.

Dit is mijn favoriete definitie omdat het open is en niet uitgaat van een filosofie of religie en omdat deze definitie het soefisme actief maakt. ‘De Ene’ is best wel abstract, maar eenheid is concreet. Daar kun je je in het dagelijks leven aan werken. Bijvoorbeeld door te driedenken.